فساد مىگرايد و عقل تباه و بدن بيمار مىشود و در صورتى كه نفس جلوتر به وسيله علوم حقيقى تمرين نكند و مهذّب نشود ، خيالهاى فاسد در دل ريشه مىداوند و مدّت زيادى نفس به آنها آرامش مىيابد تا بر طرف شود و بىآن كه در تمرين توفيقى حاصل كند عمر مىگذرد . چه بسا مجاهدانى كه اين راه را پيمودند سپس بيست سال در يك خيال باقى ماندند ، و اگر از پيش در دانش استوار مىشدند علت اشتباه بودن آن خيال بىدرنگ بر آنها روشن مىشد . بنابراين سرگرم شدن از راه تحصيل علم مطمئن‌تر و نزديكتر به هدف خواهد بود . اين مجاهدان پنداشته‌اند كه پيمودن اين راه شبيه آن است كه انسان آموختن علم فقه را ترك كند ، و گفته‌اند كه پيامبر ( ص ) فقه نياموخت بلكه به كمك وحى و الهام فقيه شد ، بىآن كه درس بخواند و مىگويند : بسا كه ما نيز با رياضت به مقام فقاهت برسيم . ولى هر كس چنين پندارد به خود ستم روا داشته و عمرش را تباه كرده بلكه همانند كسى است كه به اميد دستيابى به گنج راه كسب را رها ساخته است . البته چنين تصادفى ممكن ولى بسيار بعيد است . در اين مورد همچنين است ، از اين رو گفته‌اند : ناگزير آنچه را علما به دست آورده‌اند ابتدا بايد به دست بياورد و گفتار آنان را دريابد آنگاه مانعى ندارد كه انتظار بكشد تا آنچه بر ديگر علما كشف شده بر او نيز كشف شود و اميد است پس از آن به وسيله مجاهدت حالت كشف برايش حاصل شود . توضيح تفاوت ميان دو مقام با مثالى حسّى ( 1 ) بايد دانست شگفتيهاى دل از دريافته‌هاى حواس بيرون است ، زيرا دل نيز از دريافت حسّ بيرون است و آنچه با حواس ( ظاهرى ) درك نشود فهم از درك آن عاجز بماند جز با مثالى محسوس به ادراك در نيايد . ما اين مطلب را با دو مثال توضيح مىدهيم تا افرادى كه دركشان ضعيف است درك كنند يكى آن كه حوضى را در زمين فرض مىكنيم كه آب مىتواند از بالاى آن به وسيله نهرها در آن سرازير شود و نيز مىتوان از كف حوض خاك بردارى كرد تا به